خود آگاهی نوعی خود شناسی و توانایی در شناخت نقطه ضعف و قوت، ترس، خصوصیت های خوب و بد، خواسته ها و آرزو ها می باشد. فرد با خود آگاهی بر خصوصیات ظاهری، احساسات، افکار و نقاط ضعف و قوت خود اشراف کامل می یابد و قادر به کنار گذاشتن خصوصیات منفی می شود. به طور کلی مولفه های خود آگاهی شامل عزت نفس، شناخت هویت، شناخت احساسات و احساس ارزشمندی فرد می گردد.
شکل گیری خود آگاهی و خود شناسی در کودکی به گذر زمان نیاز دارد.
مزایای خودآگاهی در کودکان
کودکان در ابتدا قادر به شناسایی پاسخ مناسب در موقعیت های گوناگون نیستند لذا ملزم است به درکی از خود شناسی برسند تا بتوانند امور مختلف را اولویت بندی کند و در برابر گزند سوءاستفاده گران رفتار مناسب بروز دهد. خود آگاهی نه تنها در کودکی بلکه در بزرگسالی نیز در شکل گیری شخصیت او موثر است. درواقع به میزانی که شخص به خود آگاهی برسد، توانایی پذیرفتن خود و تغییر شرایط نامطلوب را دارد. خودآگاهی موجب برجسته شدن نقاط قوت فرد می گردد لذا عزت نفس فرد بالا می رود. در صورتی که فردی از خود آگاهی بهره مند نباشد، از عدم اعتماد به نفس رنج می برد و افسار امور روز مره را به دست دیگرن می سپارد. درنتیجه استعداد های وجود خود را نادیده می گیرد.
خود آگاهی خصوصی
خود آگاهی خصوصی به وضعیتی اطلاق می شود که کودک از وجود نوعی ویژگی در خود آگاهی داشته باشد، درصورتی که دیگران از وجود آن ویژگی مطلع نباشند. برای مثال زمانی که کودک در موقعیتی جدید قرار می گیرد و مضطرب است. اینکه خود کودک بداند در حال حاضر استرس دارد نوعی خود آگاهی خصوصی است در صورتی که افراد دیگر متوجه این مسئله نمی شوند.
خود آگاهی عمومی
خود آگاهی عمومی نوعی تئوری ذهن است که از سن پنج سالگی آغاز می گردد. شکل گیری خود آگاهی عمومی نیازمند آن است که کودک درک کند دیدگاه، احساسات و افکار افراد با هم متفاوت است. بنابراین هر فردی از واکنش ها و رفتار های او درک متمایزی دارد.
تمرین ذهن آگاهی
مهمترین مهارت زندگی، خود آگاهی است. این مهارت در ابعاد هیجانی، رفتاری و شناختی شکل می گیرد و موجب ارتقای سلامت روانی فرد می گردد. به فرایند روان شناختی که با در نظر گرفتن تجربیات موجب پرورش آگاهی می شود، ذهن آگاهی گفته می شود. ذهن آگاه در مقابله با استرس ها، ایجاد تمرکز، افزایش همدلی و تقویت سیستم عصبی کمک می کند. برای تمرین ذهن آگاه به فرزند خود آموزش دهید، در موقعیت های گوناگون قبل از هر واکنشی ابتدا نفس عمیق بکشد، قضایا را تجزیه و تحلیل کند، به سخنان افراد گوش دهد و در آخر تصمیم بگیرد.
